Sunday 23 August, 2009 Matt Mason: ‘Ik heb niets tegen een vrije markteconomie’
Piraterij houdt het kapitalistische systeem in evenwicht en vervult daarmee een essentiële rol in de samenleving. Dat is de strekking van Piraterij, het onlangs in het Nederlands vertaalde boek van Matt Mason. Een oplossing voor de écht grote problemen in de wereld? Nee, dat is piraterij niet. ‘Daar gaat mijn boek ook niet over. Mijn focus is veel kleiner.’
Een boek schrijven over Piraterij? Nee, dat was geen vooropgezet plan. Maar ja, wat moest Matt Mason anders? Kersvers verhuisd naar New York en in afwachting van zijn Green Card zat er weinig anders op. ‘In de VS mag je echt niks wanneer je geen werkvergunning hebt. Vreemde situatie, maar ik ben er achteraf blij mee’, glundert hij. Mason is een gemakkelijk verteller. Welbespraakt ook. Nog opvallender: hij vermijdt elk mogelijk conflict. Smoort ze al vroeg in de kiem. Zonder daarbij overigens de inhoud van zijn boek te verloochenen. ‘Andrew Keen zal het zeker niet eens zijn met mijn boek. Dat is ook helemaal niet erg. Hij is een buitengewoon intelligent man en kan goed schrijven. Ik heb zijn boek verslonden. Maar nee, ik ben het niet met hem eens. Dat is ook helemaal niet erg. Het is juist goed dat tegenovergestelde meningen naast elkaar kunnen bestaan. Dat zorgt voor meer discussie en meer waarheidsvinding.’ Dat doet ie knap, die Mason.
Dat betekent overigens niet dat de in New York woonachtige Brit geen mening heeft. Integendeel, die vliegt constant over tafel. Maar het blijft wel zijn mening, niet de mening. Dat zijn boek over Piraterij geen oplossingen aandraagt voor de écht grote problemen in de wereld, een verwijt dat ik hem maak in mijn recensie van de onlangs verschenen Nederlandse vertaling? ‘Helemaal mee eens’, zegt Mason beslist. ‘Daar gaat mijn boek ook niet over. Mijn focus is veel kleiner. Ik neem het kapitalistische systeem en leg dat onder de microscoop. Dan zie dat piraterij een essentieel onderdeel is van het systeem. Het houdt het systeem als het ware in evenwicht. Steeds wanneer er onderdelen van het systeem topzwaar worden, nadelig worden voor de samenleving, dan komen er piraten die de regels verbuigen, veranderen of aan hun laars lappen. Uiteindelijk moet het systeem die piraten wel binnenboord halen. Het systeem is daarmee weer in evenwicht.’ Kijk maar naar de muziekindustrie, legt Mason uit. De grote platenmaatschappijen hebben jarenlang lak gehad aan de muziekconsumenten en de artiesten. Nu de consument niet meer bereid is veel geld neer te leggen voor een cd en de muziek dus elders illegaal haalt en nu muzikanten uitwijken naar andere creatieve commons-licenties of andere distributiemodellen, weten de maatschappijen niet hoe snel ze moeten veranderen.
‘Dat maakt het kapitalistische systeem een prima bruikbaar systeem. Tenminste in mijn visie. Ik heb niets tegen een vrije markteconomie. Juist niet, ik geloof er heilig in’, bekent Mason kleur. ‘Ik ga de nadelige aspecten echter ook niet uit de weg. De hunkering van macht en geld liggen altijd op de loer. Piraterij houdt dat soort zaken in bedwang.’ Dat weet Mason uit ervaring. Begin deze eeuw draaide hij plaatjes bij een radiostation in Londen. Eentje zonder officiële zendfrequentie. Hij maakte er mee hoe grime de Londense underground veroverde op UK garage. Als oprichter van RWD deed hij zelf een flinke duit in het zakje. ‘Het ontzettend spannend wat er gebeurde. Grime sloeg aan bij de arme, donkere gemeenschap in de buitenwijken van Londen. Ik voelde de vibe, de spanning. Grime was een authentieke reactie van de straat op de ontwikkelingen in de hippe clubs. Daar moest ik een tijdschrift over maken.’ Al snel werd grime opgepikt door de muziekindustrie. Ook dat maakte Mason vanaf de eerste rij mee. Plots veroverde grime de clubs in de binnenstad, waar witte middenklassejongeren de muziek adopteerden. De muziekindustrie sprong erop en maakte van Dizzee Rascal de eerste hitparadester. Repressieve ontsublimatie, vrij naar Herbert Marcuse, uit het boekje. RWD groeide als kool, werd eveneens omarmd door de industrie en reclamebureaus en verkocht zijn ziel. Weg authenticiteit.
‘Tja, dat is hoe piraterij succesvol opgenomen wordt in het systeem’, lacht Mason. Hij zag het als signaal om het blad, eigenlijk zijn blad, de rug toe te keren en 
naar New York te verkassen. ‘Niet daarom hoor’, verduidelijkt hij, ‘de oorzaak is een vrouw. Met haar woon ik nu samen. We hebben ook een hond.’ Dan serieus: ‘Leuk was het natuurlijk niet om te zien hoe RWD precies werd wat ik altijd verafschuwde, maar het is wel een logisch proces. Daarin schuilt ook de kracht van piraterij. Het begint als tegenreactie. Wanneer het eenmaal liefdevol in de armen van het systeem is gesloten, is de angel eruit. Maar er is wel iets veranderd. Het mooie is dat er dan weer nieuwe piraten opstaan om voor tegenreacties te zorgen. Dat is zoals het werkt.’ Zoals het altijd heeft gewerkt, ook. Echt nieuw is de analyse van Mason dus niet. ‘Klopt’, geeft hij direct toe. ‘Maar het wordt er alleen maar makkelijker op om je niet te bekommeren om de te regels. Door nieuwe media kan iedereen creatief zijn en iets nieuws maken. Vroeger was dat in handen van een kleine groep die de middelen stevig in handen had. Nu heeft iedereen de beschikking over eigen productiemiddelen. Een hele goede zaak, benadrukt Mason.
Natuurlijk, het levert ook een stroom waardeloze cultuur op. ‘Maar is dat zo erg?’, stelt Mason als wedervraag. Wat hij in zijn boek als piraterij omschrijft is iets anders. Daar gaat het om mensen die weten wat ze doen en waarom ze dat doen. Noem het ideologen die in veel gevallen niet doorhebben dat ze ideologisch bezig zijn. ‘Kijk, de generatie van de vorige eeuw ging de straat op om te demonstreren tegen onrecht, de nieuwe generatie gaat zelf aan de slag met muziek, foto’s, kunst of journalistiek.’ Is dat niet een al te naïef beeld van de werkelijkheid? Mason lacht: ‘vast en zeker! Zoals ik al zei: er zijn hele grote problemen in deze wereld, die lossen we niet zomaar op met piraterij. Daar zijn andere krachten voor nodig. Maar dat pessimisme van bijvoorbeeld Andrew Keen deel ik niet. Wat hij in zijn boek beschrijft heeft zonder meer een kern van waarheid. Maar dat komt niet door de media. Journalistiek is bijvoorbeeld altijd al subjectief geweest, ook in de jaren zestig en zeventig. Wat hij beschrijft is een proces dat al jaren aan de gang is en dat een maatschappelijke oorzaak heeft. Het wordt niet veroorzaakt door nieuwe media, misschien alleen maar versneld.’
Sowieso is het denken in goed en fout ouderwets, meent Mason. ‘Grote bedrijven zijn niet per definitie fout. Zo eenvoudig zit de wereld niet in elkaar. Je merkt ook dat veel grote bedrijven wel degelijk willen leren en bezig zijn om hun producten wereldvriendelijker te maken.’ Bijna wekelijks komt Mason over de vloer bij bedrijven als Procter & Gamble en Nike. ‘Het management daar wil alles weten over piraterij en manieren om te overleven in de huidige wereld. Het zijn bedrijven die ik in mijn boek kritisch belicht. Nee, daar heb ik helemaal geen problemen mee. Ik zie daar ook geen tegenstelling in. Zolang ik als auteur kan blijven schrijven wat ik wil schrijven, is er geen sprake van verstrengeling van belangen.’ En stel dat het wel zo was: geen probleem toch wanneer Mason er zelf geen geheim van zou maken. ‘Je moet daar natuurlijk wel mee oppassen. Het publiek is tegenwoordig echt niet meer dom. Een alliantie sluiten met de verkeerde partij en je ligt er helemaal uit.’ Mason fronst zijn voorhoofd: ‘Ach, ik kan het me wel heel goed voorstellen. Ik ben mijn hele leven al fan van Nike. Stel ze benaderen me en bieden me gratis schoenen aan.’ Stilte. Dan schaterlachend: ‘Denk je dan echt dat ik dat zou kunnen weigeren?’
Piraterij, Hoe Hackers, Punkkapitalisten En Graffitimiljonairs Onze Cultuur Remixen En De Wereld Veranderen van Matt Mason is verschenen bij uitgeverij Lebowski.
Het boek is hier gratis – als pdf – te downloaden.
Links:
www.thepiratesdilemma.com
www.lebowskipublishers.nl
E-mail: theo@cut-up.com
